Autor: michal.kalinowski@leki.pl

Z tego artykułu dowiesz się:

• Dlaczego flora bakteryjna zmienia się w ciąży i kiedy te zmiany mogą być niebezpieczne?
• Jak bakterie matki kształtują odporność i zdrowie dziecka jeszcze przed porodem?
• Czy probiotyki mogą zmniejszyć ryzyko cukrzycy ciążowej i nadmiernego przyrostu masy ciała?
• Które szczepy probiotyczne mają najlepsze dowody naukowe na ochronę przed alergiami u niemowląt?
• Probiotyki doustne czy dopochwowe – co wybrać w ciąży i na co zwracać uwagę przy zakupie?
• Czy probiotyki mogą wspierać zdrowie psychiczne i zapobiegać depresji poporodowej?

Dlaczego flora bakteryjna w ciąży ma tak ogromne znaczenie?

Ciąża to okres, w którym organizm kobiety przechodzi ogromne zmiany – nie tylko hormonalne czy metaboliczne, ale również w obrębie mikrobioty, czyli społeczności mikroorganizmów zamieszkujących jelita, pochwę i inne części ciała. Zdrowe bakterie w ciąży pełnią znacznie ważniejszą rolę, niż mogłoby się wydawać. To właśnie od ich składu i równowagi zależy nie tylko samopoczucie przyszłej mamy, ale w dużej mierze także zdrowie rozwijającego się dziecka. Mikrobiota jelitowa matki wpływa na metabolizm, odporność, a nawet na to, jakimi bakteriami zostanie zasiedlony przewód pokarmowy noworodka zaraz po urodzeniu. Probiotyki, czyli żywe mikroorganizmy, które podawane w odpowiednich ilościach przynoszą korzyści zdrowotne, stają się w tym kontekście coraz popularniejszym tematem wśród lekarzy i przyszłych mam.^1,2,3

W trakcie ciąży skład bakterii jelitowych zmienia się w sposób naturalny. Spada różnorodność gatunkowa bakterii, a rośnie udział drobnoustrojów, które pomagają organizmowi gromadzić energię na potrzeby płodu. Problem pojawia się, gdy równowaga zostaje zbyt mocno zaburzona, czyli dochodzi do dysbiozy. Dysbioza jelitowa u ciężarnych może sprzyjać rozwojowi powikłań, takich jak cukrzyca ciążowa, stan przedrzucawkowy czy poród przedwczesny.^1,4,5

Jak mikrobiom matki kształtuje zdrowie noworodka?

Jedną z najbardziej fascynujących rzeczy, jakie odkryła współczesna nauka, jest to, że matka „przekazuje” swoje bakterie dziecku. Podczas porodu siłami natury noworodek przechodzi przez kanał rodny i jest zasiedlany przez bakterie obecne w pochwie oraz jelitach matki. Te pierwsze mikroorganizmy stają się fundamentem mikrobioty dziecka i mają wpływ na rozwój jego układu odpornościowego oraz metabolizmu na wiele lat. Okres od poczęcia do mniej więcej drugiego roku życia, często nazywany pierwszymi tysiącem dni, jest kluczowy dla kształtowania się mikrobioty jelitowej dziecka, a zaburzenia w tym czasie mogą zwiększać ryzyko chorób przewlekłych, takich jak alergie, otyłość czy astma.^1,5,6

Dzieci urodzone przez cesarskie cięcie nie mają kontaktu z mikrobiotą pochwy matki, co wpływa na skład ich wczesnej flory jelitowej. Badania wykazały, że u takich niemowląt korzyści z suplementacji probiotykami przez matkę mogą być nawet bardziej wyraźne niż u dzieci urodzonych siłami natury. Karmienie piersią dodatkowo wspiera kolonizację jelit dziecka, ponieważ mleko matki jest bogate w pałeczki kwasu mlekowego, bifidobakterie oraz oligosacharydy stanowiące pożywkę dla korzystnych bakterii.^1,2,7

Czy produkty metabolizmu bakterii mogą dotrzeć do płodu jeszcze przed porodem?

Choć sam płód rozwija się w sterylnym środowisku, to produkty przemiany materii bakterii jelitowych matki, takie jak krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, mogą przenikać przez łożysko i docierać do rozwijającego się dziecka jeszcze przed narodzinami. Te substancje odgrywają ważną rolę w dojrzewaniu układu odpornościowego płodu. Badania na modelach zwierzęcych wykazały, że kontakt z produktami bakteryjnymi matki jeszcze w łonie pomaga noworodkowi lepiej radzić sobie z mikrobami po urodzeniu.^1,6

U ludzi stwierdzono, że już w dwunastym tygodniu ciąży jelita płodu zawierają zróżnicowany zestaw substancji powiązanych z rozwojem układu odpornościowego i nerwowego. Co więcej, mniejsza różnorodność tych substancji w smółce (pierwszym stolcu noworodka) była powiązana z mniej zróżnicowaną mikrobiotą i wyższym ryzykiem chorób alergicznych u dziecka. To pokazuje, jak głęboko mikrobiota matki wpływa na płód, zanim jeszcze pojawi się na świecie.¹

Czy brać probiotyki, gdy planujesz dziecko?

Coraz więcej specjalistów zwraca uwagę na to, że o florę bakteryjną warto zadbać jeszcze przed zajściem w ciążę. Dieta bogata w błonnik, warzywa, owoce i produkty fermentowane sprzyja kolonizacji jelit przez bakterie produkujące korzystne substancje, a korzyści te są najbardziej widoczne przy długotrwałym stosowaniu takiej diety, rozpoczętym jeszcze przed poczęciem. Zdrowy mikrobiom pochwy, w którym dominują bakterie z rodzaju Lactobacillus, może również wspierać płodność, ponieważ wpływa na jakość śluzu szyjkowego.^6,8

Analizy naukowe wskazują, że rozpoczęcie przyjmowania probiotyków w pierwszym trymestrze ciąży daje lepsze efekty niż późniejsze włączenie suplementacji, co dotyczy między innymi kontroli przyrostu masy ciała. W jednym z badań kobiety przyjmujące Lactobacillus rhamnosus od czternastego tygodnia ciąży odnotowały poprawę wrażliwości na insulinę, a nie stwierdzono żadnego szkodliwego wpływu na przebieg ciąży. Choć nie ma jeszcze jednoznacznych wytycznych mówiących dokładnie, kiedy rozpocząć probiotykoterapię, dostępne dane sugerują, że im wcześniej zaczniesz dbać o swoją mikrobiotę, tym lepiej. Decyzję o włączeniu probiotyków zawsze warto skonsultować z lekarzem prowadzącym ciążę.^3,9,10

Jak probiotyki wpływają na płód i zdrowie metaboliczne w ciąży?

Równowaga mikrobioty jelitowej ma bezpośredni wpływ na metabolizm ciężarnej kobiety, a tym samym na warunki, w jakich rozwija się płód. Zaburzenia flory bakteryjnej mogą sprzyjać insulinooporności, stanom zapalnym i nadmiernemu przyrostowi masy ciała, co zwiększa ryzyko powikłań ciążowych.^3,9

Probiotyki a cukrzyca ciążowa

Cukrzyca ciążowa (GDM, od angielskiego gestational diabetes mellitus) to zaburzenie gospodarki cukrowej pojawiające się w czasie ciąży u kobiet wcześniej zdrowych. Może prowadzić do poważnych konsekwencji, w tym nadmiernego wzrostu płodu (makrosomii), hipoglikemii noworodka czy zwiększonego ryzyka wad wrodzonych. U kobiet z cukrzycą ciążową obserwuje się zmiany w mikrobiocie jelitowej, które przyczyniają się do zwiększenia przepuszczalności jelit i nasilenia stanów zapalnych.^3,7

Kilka metaanaliz wykazało, że suplementacja probiotykami zmniejsza insulinooporność u kobiet z cukrzycą ciążową. Niektóre badania pokazują, że odpowiednia dieta w połączeniu z probiotykami może obniżyć ryzyko rozwoju cukrzycy ciążowej nawet o ponad połowę. Prawidłowa flora jelitowa pozytywnie wpływa na metabolizm glukozy i zwiększa wrażliwość komórek na insulinę, co obniża poziom cukru we krwi. Naukowcy wciąż jednak pracują nad ustaleniem optymalnego składu, dawki i czasu stosowania probiotyków w tym wskazaniu.^3,7,10

Kontrola masy ciała i inne korzyści metaboliczne

Nadmierny przyrost masy ciała w ciąży może zwiększać ryzyko powikłań zarówno dla matki, jak i dla dziecka. Metaanaliza obejmująca dane od ponad dwunastu tysięcy ciężarnych wykazała, że suplementacja probiotykami, szczególnie preparatami wieloszczepowymi, wiązała się ze zmniejszeniem przyrostu masy ciała średnio o ponad kilogram w porównaniu z grupą kontrolną. Efekt był wyraźniejszy, gdy suplementację rozpoczynano w pierwszym trymestrze, a także u kobiet z wyższym wskaźnikiem masy ciała (BMI, od angielskiego body mass index) przed ciążą. Kontynuowanie przyjmowania probiotyków po porodzie pomagało również w szybszym powrocie do masy ciała sprzed ciąży.⁹

Probiotyki a alergie u dziecka – czy można zmniejszyć ryzyko?

Jednym z najczęściej badanych zagadnień dotyczących probiotyków w ciąży jest ich potencjalny wpływ na ryzyko alergii u potomstwa. Światowa Organizacja Alergologiczna (WAO, od angielskiego World Allergy Organization) w 2015 roku zaleciła suplementację probiotykami kobietom ciężarnym z grupy wysokiego ryzyka urodzenia dziecka z alergią oraz karmiącym piersią niemowlęta zagrożone alergią, opierając się przede wszystkim na danych dotyczących zapobiegania egzemie. Stosowanie probiotyków przez kobiety w ciąży wiązało się z niższym ryzykiem wystąpienia egzemy u dziecka, szczególnie w pierwszych dwóch latach życia.^7,11,12

Przegląd systematyczny obejmujący 37 badań wykazał, że suplementacja probiotykami zarówno w ciąży, jak i w okresie niemowlęcym zmniejszała ogólne ryzyko alergii pokarmowych, w tym alergii na mleko krowie i jaja. Suplementacja wyłącznie w ciąży nie dawała zauważalnego efektu ochronnego, natomiast połączenie suplementacji w obu okresach przynosiło najlepsze rezultaty. Korzyści były widoczne szczególnie przy stosowaniu jednocześnie więcej niż dwóch gatunków probiotyków. Efekty zależą jednak od konkretnego szczepu, a wyniki poszczególnych badań bywają niejednoznaczne.^11,12,13

Który szczep probiotyczny ma najlepsze dowody naukowe w kontekście alergii?

Spośród wszystkich przebadanych szczepów Lactobacillus rhamnosus GG (często oznaczany skrótem LGG) ma najbardziej solidne dane z badań klinicznych. W jednym z kluczowych badań LGG podawano matkom z rodzinnym obciążeniem chorobami atopowymi w trakcie ciąży oraz ich niemowlętom przez sześć miesięcy po urodzeniu. W wieku dwóch lat dzieci z grupy probiotykowej miały o połowę mniej przypadków egzemy atopowej niż dzieci z grupy placebo.¹¹

Badano także wpływ LGG na alergię na białka mleka krowiego: u dzieci otrzymujących LGG wraz z odpowiednią formułą mleczną częściej obserwowano ustępowanie alergii niż u dzieci karmionych samą formułą. Trzeba jednak podkreślić, że korzyści te są specyficzne dla konkretnego szczepu i nie można ich automatycznie przypisywać innym probiotykom.¹¹

Jak probiotyki wpływają na infekcje i zdrowie pochwy w ciąży?

W mikrobiomie pochwy zdrowych kobiet dominują bakterie z rodzaju Lactobacillus, które wytwarzają kwas mlekowy i chronią przed rozwojem bakterii chorobotwórczych. W trakcie ciąży wahania poziomu estrogenów i progesteronu mogą sprzyjać rozwojowi infekcji, takich jak bakteryjne zapalenie pochwy (BV, od angielskiego bacterial vaginosis) czy grzybica pochwy. BV nie jest błahostką w ciąży, ponieważ wiąże się z podwyższonym ryzykiem porodu przedwczesnego.^7,8,14

W badaniu klinicznym z udziałem 180 ciężarnych kobiety przyjmujące probiotyk zawierający Lacticaseibacillus rhamnosus i Bifidobacterium bifidum miały istotnie mniej infekcji: zdiagnozowano je u niecałych 9% uczestniczek wobec 20% w grupie placebo. Warto wspomnieć również o paciorkowcu grupy B (GBS, od angielskiego Group B Streptococcus), który występuje u około jednej czwartej ciężarnych i może stanowić zagrożenie dla noworodka. Jedno z mniejszych badań sugerowało, że probiotyki mogą istotnie zmniejszać kolonizację GBS w ciąży, choć zagadnienie wymaga dalszych badań.^2,15

Które szczepy probiotyczne są najlepiej przebadane w ciąży?

Nie wszystkie probiotyki są takie same. Różne szczepy mają różne właściwości i nie każdy probiotyk dostępny w aptece został przebadany u kobiet w ciąży. Trzy najlepiej przebadane grupy probiotyków stosowanych w ciąży to:^14,16,17

• Lactobacillus rhamnosus (szczególnie szczep GG) – najczęściej badany szczep w kontekście ciąży, z danymi dotyczącymi zmniejszania ryzyka cukrzycy ciążowej, zapobiegania egzemie u dzieci oraz wspierania zdrowia pochwy;
• Lactobacillus reuteri – wspiera funkcje odpornościowe i był badany pod kątem utrzymania prawidłowego poziomu cholesterolu;
• Bifidobacterium lactis – pomaga regulować równowagę mikrobiologiczną jelit i był badany w kontekście cukrzycy ciążowej oraz rozwoju odporności u niemowląt.¹⁴

Analizy naukowe wskazują, że preparaty wieloszczepowe mogą dawać lepsze efekty niż preparaty z jednym szczepem, zarówno w kontroli przyrostu masy ciała, jak i w zapobieganiu alergiom pokarmowym. Dawki stosowane w badaniach wahały się od kilku milionów do setek miliardów jednostek tworzących kolonie (CFU, od angielskiego colony-forming units) dziennie. Wybierając preparat, warto szukać produktów z podanymi konkretnymi szczepami i liczbą CFU, najlepiej w zakresie od jednego do dziesięciu miliardów na porcję.^9,12,13,14

Probiotyki doustne czy dopochwowe – co wybrać w ciąży?

Probiotyki dla kobiet w ciąży są dostępne w formie doustnej (kapsułki, proszki, jogurty) oraz dopochwowej (globulki). Probiotyki doustne działają przede wszystkim na mikrobiotę jelitową, wspierając trawienie, odporność i metabolizm, choć mogą też pośrednio wspierać florę pochwy. Natomiast probiotyki dopochwowe działają bezpośrednio w miejscu, gdzie potrzebna jest ochrona przed infekcjami, i mogą być bardziej skuteczne przy nawracających zakażeniach pochwy.^8,10,14

Pamiętaj, że w przypadku aktywnej infekcji grzybiczej lub bakteryjnej probiotyki nie zastępują leków, lecz są stosowane pomocniczo w celu odbudowy prawidłowej flory bakteryjnej. Przy wyborze konkretnego preparatu warto zwrócić uwagę na kilka kluczowych elementów:^10,14

• konkretne szczepy wymienione na opakowaniu, a nie tylko ogólna nazwa rodzaju bakterii;
• liczbę CFU na porcję, najlepiej w zakresie od jednego do dziesięciu miliardów;
• produkty od sprawdzonych producentów, najlepiej z certyfikatami jakości;
• prosty skład, bez zbędnych wypełniaczy i sztucznych barwników.¹⁴

Czy probiotyki w ciąży mogą wspierać samopoczucie psychiczne?

Depresja i lęk to jedne z najczęstszych problemów zdrowia psychicznego towarzyszących ciąży i okresowi poporodowemu, dotykające nawet co piątą kobietę. Przegląd systematyczny obejmujący cztery badania kliniczne z udziałem ponad 1300 kobiet wykazał, że w dwóch z nich, w których stosowano szczepy Lactobacillus rhamnosus HN001 oraz kombinację Limosilactobacillus reuteri i Bifidobacterium breve, odnotowano niewielkie, ale istotne zmniejszenie objawów depresji i lęku.¹⁸

W jednym z badań kobiety przyjmujące probiotyk po porodzie miały wyraźnie niższe wyniki w skali depresji poporodowej zarówno po 45, jak i po 90 dniach w porównaniu z grupą placebo. Odnotowano również poprawę jakości karmienia piersią oraz zmniejszenie częstości epizodów płaczu u niemowląt. Dowody naukowe w tym zakresie są jednak wciąż ograniczone, a nie wszystkie badane szczepy dawały pozytywne efekty. Probiotyki nie mogą zastąpić profesjonalnej pomocy psychologicznej, ale mogą stanowić jedno z dodatkowych narzędzi wspierających samopoczucie.¹⁸

Czy probiotyki w ciąży są bezpieczne?

Dostępne dane naukowe wskazują na dobry profil bezpieczeństwa probiotyków u zdrowych kobiet w ciąży. Kompleksowy przegląd systematyczny nie wykazał związku między ich stosowaniem a niekorzystnymi wynikami położniczymi, takimi jak poród przedwczesny czy wady wrodzone. Najczęściej zgłaszane objawy uboczne to łagodne wzdęcia lub gazy, które zwykle ustępują samoistnie w ciągu kilku dni.^9,14,16

Szczególną ostrożność powinny zachować kobiety z niedoborami odporności, ze zwiększonym ryzykiem sepsy lub z poważnymi chorobami przewodu pokarmowego. Warto również pamiętać, że probiotyki są klasyfikowane jako suplementy diety, a nie leki, więc nie podlegają tak rygorystycznym regulacjom jak produkty lecznicze. Dlatego zawsze warto wybierać produkty od sprawdzonych producentów i konsultować wybór z lekarzem lub farmaceutą.^7,8,10,16,17

Jak dbać o florę bakteryjną w ciąży na co dzień?

Dbanie o florę bakteryjną w ciąży to nie tylko kwestia suplementów. Wyższe spożycie błonnika pokarmowego, warzyw i owoców sprzyja większej różnorodności bakterii jelitowych zarówno u matki, jak i u dziecka. Błonnik jest pożywką dla korzystnych bakterii, które produkują krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe wspierające barierę jelitową i wrażliwość na insulinę. Naturalne źródło probiotyków w codziennej diecie stanowią produkty fermentowane, takie jak:^3,5,6,14,16

• jogurt naturalny z żywymi kulturami bakterii;
• kefir;
• kiszona kapusta (najlepiej niepasteryzowana);
• kimchi.

Warto wybierać produkty z oznaczeniem „żywe kultury bakterii” na etykiecie, ponieważ procesy przetwórcze mogą niszczyć korzystne bakterie. Produkty fermentowane są cennym uzupełnieniem diety, ale nie zastąpią suplementu, jeśli potrzebujesz konkretnego, przebadanego szczepu w określonej dawce.^14,16

Na mikrobiotę wpływają także aktywność fizyczna, poziom stresu, jakość snu czy stosowane leki, szczególnie antybiotyki. Antybiotykoterapia w ciąży może zaburzać skład flory bakteryjnej, dlatego po jej zakończeniu lekarz może zalecić włączenie probiotyku. Kobiety z nadwagą w ciąży mają inny skład mikrobioty niż ciężarne z prawidłową masą ciała, co może wpływać również na mikrobiotę ich dzieci. Utrzymanie zdrowej masy ciała, zbilansowana dieta i regularna aktywność fizyczna to fundamenty, na których warto budować zdrowie swoje i swojego maluszka.^3,4,7,10

Podsumowanie

Probiotyki w ciąży to temat, który zyskuje coraz więcej uwagi zarówno wśród naukowców, jak i wśród przyszłych mam. Dostępne badania wskazują, że odpowiednio dobrane szczepy probiotyczne mogą wspierać zdrowie metaboliczne ciężarnej, pomagać w zapobieganiu cukrzycy ciążowej, zmniejszać ryzyko infekcji pochwy oraz potencjalnie chronić dziecko przed egzemą i niektórymi alergiami pokarmowymi. Mikrobiota matki stanowi fundament, na którym buduje się mikrobiota noworodka, wpływając na jego odporność i zdrowie przez wiele kolejnych lat.

Warto jednak pamiętać, że probiotyki nie zastępują zdrowej diety, aktywności fizycznej ani opieki lekarskiej. Suplementacja probiotykami jest uznawana za bezpieczną u zdrowych kobiet w ciąży, ale każdą decyzję o włączeniu nowego preparatu warto skonsultować z lekarzem prowadzącym ciążę. Dbanie o florę bakteryjną w ciąży, zarówno poprzez dietę bogatą w błonnik i produkty fermentowane, jak i poprzez świadomą suplementację, to jeden z najprostszych kroków, które możesz podjąć, by wspierać zdrowie swoje i swojego dziecka od pierwszych chwil jego życia.

Najczęściej zadawane pytania

❓ Czy probiotyki w ciąży są bezpieczne?

Dostępne dane naukowe wskazują na dobry profil bezpieczeństwa probiotyków u zdrowych kobiet w ciąży. Nie wykazano związku z niekorzystnymi wynikami położniczymi, takimi jak poród przedwczesny czy wady wrodzone. Najczęstsze objawy uboczne to łagodne wzdęcia lub gazy, które zwykle ustępują samoistnie w ciągu kilku dni.

❓ Kiedy najlepiej zacząć przyjmować probiotyki – przed ciążą czy w jej trakcie?

Im wcześniej, tym lepiej. Rozpoczęcie suplementacji w pierwszym trymestrze daje lepsze efekty niż późniejsze włączenie, szczególnie w kontroli przyrostu masy ciała. Wielu specjalistów zaleca dbanie o florę bakteryjną jeszcze przed poczęciem poprzez dietę bogatą w błonnik i produkty fermentowane.

❓ Który szczep probiotyczny jest najlepiej przebadany w ciąży?

Lactobacillus rhamnosus GG (LGG) ma najsolidniejsze dane z badań klinicznych. Wykazano jego skuteczność w zmniejszaniu ryzyka cukrzycy ciążowej, zapobieganiu egzemie u dzieci oraz wspieraniu zdrowia pochwy. W badaniach dzieci z grupy probiotykowej miały o połowę mniej przypadków egzemy atopowej.

❓ Czy probiotyki mogą zmniejszyć ryzyko alergii u dziecka?

Tak, ale najlepsze efekty daje połączenie suplementacji w ciąży i w okresie niemowlęcym. Stosowanie preparatów wieloszczepowych (więcej niż dwa gatunki) przynosi lepsze rezultaty. Sama suplementacja wyłącznie w ciąży nie dawała zauważalnego efektu ochronnego.

❓ Jak matka przekazuje swoje bakterie dziecku?

Podczas porodu naturalnego noworodek przechodzi przez kanał rodny i jest zasiedlany bakteriami pochwy i jelit matki. Dodatkowo produkty metabolizmu bakterii jelitowych matki mogą przenikać przez łożysko jeszcze przed porodem, wpływając na dojrzewanie układu odpornościowego płodu. Karmienie piersią dodatkowo wspiera kolonizację jelit dziecka.

❓ Czy lepsze są probiotyki doustne czy dopochwowe w ciąży?

To zależy od celu. Probiotyki doustne wspierają mikrobiotę jelitową, trawienie, odporność i metabolizm. Probiotyki dopochwowe działają bezpośrednio w miejscu narażonym na infekcje i mogą być skuteczniejsze przy nawracających zakażeniach pochwy. W przypadku aktywnej infekcji probiotyki nie zastępują leków, a jedynie wspomagają odbudowę flory.

1. Koren O, Konnikova L, Brodin P, Mysorekar I, Collado M. The maternal gut microbiome in pregnancy: implications for the developing immune system. Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology. 2024;21(1):35-45. doi:10.1038/s41575-023-00864-2
2. Binda S, Chow-Shi-Yée M, El Salti S, Auclair-Ouellet N, Oula M, Carton T, et al. The Effect of Probiotics on Health in Pregnancy and Infants: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Trial. Nutrients. 2025;17(11):1825. doi:10.3390/nu17111825
3. Dominika Szajnowska, Małgorzata Moszak. Probiotyki i prebiotyki w zapobieganiu i leczeniu zaburzeń gospodarki węglowodanowej w ciąży. 2021. https://dev6.leki.pl/wp-content/uploads/gp-user-pdfs/1/4c14b3d2a4c9b621371b.pdf (stan na 22.07.2026 r.)
4. Xie Y, Chen Q, Shan D, Pan X, Hu Y. Unraveling the role of the gut microbiome in pregnancy disorders: insights and implications. Frontiers in Cellular and Infection Microbiology. 2025;15. doi:10.3389/fcimb.2025.1521754
5. Cai L, Xie J, Luo T, Mao Y, Chen X, Yan J, et al. Gestational constipation and the gut microbiota: mechanisms, interventions, and implications for maternal and offspring health. Frontiers in Nutrition. 2026;13. doi:10.3389/fnut.2026.1819825
6. Fontaine F, Turjeman S, Haib M, Collado M, Callens K, Koren O. Programming the Infant Gut: How Maternal and Early Life Nutrition Shape the Infant Microbiome and Long‐term Health—A Narrative Review. Molecular Nutrition & Food Research. 2026;70(2). doi:10.1002/mnfr.70385
7. Probiotyki w ciąży. Jak probiotyki wpływają na zdrowie – https://dietetycy.org.pl/probiotyki-w-ciazy/ (stan na 22.07.2026 r.)
8. Correia Gomes D, Meza Alvarado J, Zamora Briseño J, Cano Sarmiento C, Camacho Morales A, Viveros Contreras R. Maternal Supplementation with Lacticaseibacillus rhamnosus GG Improves Glucose Tolerance and Modulates the Intestinal Microbiota of Offspring. Diseases. 2024;12(12):312. doi:10.3390/diseases12120312
9. Jia X, Sun S, Ci Z. Meta-analysis of probiotic metabolites in the prevention of gestational weight gain and postpartum weight retention. Frontiers in Cellular and Infection Microbiology. 2025;15. doi:10.3389/fcimb.2025.1627206
10. Probiotyki w ciąży-jak działają, które wybrać – https://www.pbkm.pl/pregnancy-zone-2/jak-dbac-o-siebie-w-ciazy/probiotyki-w-ciazy (stan na 22.07.2026 r.)
11. Nurain Binti M, Varga J. Nutrition and Gut Microbiome in the Prevention of Food Allergy. Nutrients. 2025;17(21):3320. doi:10.3390/nu17213320
12. Sun W, Cao Y, Li S, Sun L, Liao Y. Maternal probiotic supplementation and offspring health: an umbrella review with re-analysis of systematic reviews and meta-analyses. Frontiers in Nutrition. 2026;13. doi:10.3389/fnut.2026.1764109
13. Jiang L, Zhang L, Xia J, Cheng L, Chen G, Wang J, et al. Probiotics supplementation during pregnancy or infancy on multiple food allergies and gut microbiota: a systematic review and meta-analysis. Nutrition Reviews. 2025;83(2):e25-e41. doi:10.1093/nutrit/nuae024
14. Jarde A, Lewis-Mikhael A, Moayyedi P, Stearns J, Collins S, Beyene J, et al. Pregnancy outcomes in women taking probiotics or prebiotics: a systematic review and meta-analysis. BMC Pregnancy and Childbirth. 2018;18(1). doi:10.1186/s12884-017-1629-5
15. Should you take probiotics for pregnancy? – https://patient.info/features/diet-and-nutrition/should-you-take-probiotics-for-pregnancy (stan na 22.07.2026 r.)
16. Probiotics: What They Are, Benefits & Side Effects – https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/14598-probiotics (stan na 22.07.2026 r.)
17. Probiotics: Usefulness and Safety | NCCIH – https://www.nccih.nih.gov/health/probiotics-usefulness-and-safety (stan na 22.07.2026 r.)
18. Martín-Peláez S, Martín-delosReyes L, Cano-Ibáñez N. Prebiotics, probiotics, and synbiotics and maternal mental health during pregnancy and postpartum period: a systematic review. Frontiers in Nutrition. 2026;13. doi:10.3389/fnut.2026.1776398

Dlaczego warto zainteresować się florą bakteryjną jeszcze przed ciążą?

Planowanie dziecka to czas, w którym wiele kobiet zaczyna zwracać większą uwagę na swoje zdrowie, dietę i suplementację. Rzadko jednak myślimy o tym, że ogromne znaczenie ma również stan flory bakteryjnej, czyli mikrobioty jelitowej i pochwowej. Bakterie zamieszkujące nasz organizm wpływają na płodność, przebieg ciąży, a nawet na zdrowie przyszłego dziecka. Zaburzenia flory pochwowej, takie jak waginoza bakteryjna (czyli nadmierny rozrost szkodliwych bakterii kosztem ochronnych pałeczek Lactobacillus), mogą utrudniać zajście w ciążę, a nawet obniżać skuteczność zapłodnienia pozaustrojowego. Dlatego dbanie o mikrobiotę powinno zaczynać się jeszcze przed poczęciem.^1,2

Czy brać probiotyki, gdy planujesz dziecko? Jednoznacznych wytycznych jeszcze nie ma, ale coraz więcej badań wskazuje, że wyrównanie składu flory bakteryjnej przed ciążą może się opłacać. Mikrobiota jelitowa odgrywa rolę w regulacji hormonalnej i metabolizmie, a jej zaburzenia wiążą się z problemami takimi jak zespół policystycznych jajników (PCOS), który może utrudniać poczęcie. Masa ciała przed ciążą również ma znaczenie, ponieważ nadwaga niekorzystnie wpływa na mikrobiotę jelitową i może oddziaływać na rozwój dziecka.^1,2

Jak bakterie jelitowe wpływają na ciążę i co się zmienia w mikrobiocie?

W pierwszym trymestrze skład mikrobioty jelitowej przypomina jeszcze ten u zdrowej, nieciężarnej kobiety. Wraz z postępem ciąży zachodzą jednak istotne zmiany: przybywa bakterii z rodzaju Bifidobacterium, a ubywa bakterii wytwarzających maślan, ważny dla zdrowia jelit. Te zmiany przypominają stan obserwowany w zespole metabolicznym, ale są w dużej mierze fizjologiczną adaptacją organizmu, pomagającą gromadzić energię potrzebną do wzrostu dziecka.^1,2

Problem pojawia się, gdy naturalne przesunięcia przeradzają się w dysbiozę, czyli poważne zaburzenie równowagi mikrobioty. Dysbioza jelitowa w ciąży wiąże się z powikłaniami takimi jak cukrzyca ciążowa (GDM, gestational diabetes mellitus), stan przedrzucawkowy czy poród przedwczesny. U kobiet z cukrzycą ciążową obserwuje się zubożenie różnorodności bakterii jelitowych, co nasila stan zapalny i pogarsza wrażliwość na insulinę. Flora jelitowa u ciężarnych to zatem nie tylko kwestia komfortu trawienia, ale realny czynnik wpływający na przebieg ciąży.^3,4

Jak dbać o florę bakteryjną w ciąży na co dzień?

Najważniejszym sposobem na utrzymanie zdrowej mikrobioty w ciąży jest odpowiednia dieta. Spożywanie produktów bogatych w błonnik pokarmowy, takich jak warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste i nasiona roślin strączkowych, sprzyja rozwojowi korzystnych bakterii jelitowych. Błonnik jest fermentowany przez bakterie w jelicie grubym, co prowadzi do wytwarzania krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych wspierających barierę jelitową i regulujących poziom cukru we krwi. Dieta bogata w karotenoidy, obecne w warzywach i owocach, wiąże się z większą różnorodnością bakterii jelitowych u ciężarnych.^3,5

Warto też unikać czynników, które zaburzają równowagę flory bakteryjnej w ciąży:

• antybiotyki, które istotnie zaburzają florę u matki i dziecka, dlatego powinny być stosowane wyłącznie po potwierdzeniu przez lekarza konieczności ich podania;
• stres, niedobór snu i brak aktywności fizycznej;
• palenie papierosów i spożywanie alkoholu;
• dieta uboga w błonnik i bogata w tłuszcze nasycone, sprzyjająca rozwojowi niekorzystnych bakterii.^2,6

Probiotyki w ciąży – które szczepy są najlepiej przebadane?

Nie każdy probiotyk jest taki sam. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) definiuje probiotyki jako żywe mikroorganizmy, które podawane w odpowiednich ilościach przynoszą korzyści zdrowotne. W kontekście ciąży najczęściej badanymi szczepami są bakterie z rodzajów Lactobacillus i Bifidobacterium. Szczególną uwagę naukowców zwraca Lactobacillus rhamnosus GG (LGG). W badaniu z udziałem 423 kobiet w 14.-16. tygodniu ciąży suplementacja tym szczepem poprawiła wrażliwość na insulinę i zmniejszyła stan zapalny, bez szkodliwego wpływu na przebieg ciąży.^4,7,8

Inne szczepy pojawiające się w badaniach to m.in. Bifidobacterium lactis, Lactobacillus acidophilus, Lactobacillus reuteri i Bifidobacterium breve. Efekty działania probiotyków zależą od konkretnego szczepu, więc nie można przenosić wyników z jednego na drugi. Preparaty wieloszczepowe w niektórych badaniach wykazywały silniejsze efekty niż jednoskładnikowe.^8,9,10,11,12

Kiedy najlepiej zacząć suplementację probiotykami?

Czas rozpoczęcia suplementacji ma znaczenie. Probiotyki rozpoczęte w pierwszym trymestrze ciąży przynosiły lepsze efekty w zakresie kontroli przyrostu masy ciała niż te wdrożone później. W badaniach dotyczących alergii pokarmowych u dzieci suplementacja prowadzona zarówno w ciąży, jak i w okresie niemowlęcym dawała lepsze rezultaty niż probiotyki podawane tylko w jednym z tych okresów. Dostępne dane sugerują więc, że warto rozważyć suplementację jak najwcześniej, po konsultacji z lekarzem.^11,12

Analizy badań klinicznych wskazują, że interwencje trwające dłużej niż 12 tygodni i obejmujące dawkę co najmniej miliard (10) CFU (colony-forming units, czyli jednostek tworzących kolonie) dziennie wiązały się z wyraźniejszymi korzyściami. Warto więc myśleć o probiotykach nie jako o jednorazowej kuracji, ale o dłuższym wsparciu obejmującym ciążę i okres po porodzie.¹¹

Jak probiotyki wpływają na płód i zdrowie noworodka?

Mikrobiota jelitowa matki jest obecnie uważana za największe źródło bakterii kolonizujących organizm noworodka. Bakterie matki docierają do dziecka podczas porodu naturalnego, przez mleko kobiece, a według niektórych badań nawet przez łożysko jeszcze przed narodzinami. Metabolity wytwarzane przez bakterie matki mogą przenikać przez barierę łożyskową i wpływać na rozwój układu odpornościowego płodu. Zdrowa mikrobiota w ciąży ma więc znaczenie nie tylko dla matki, ale może też programować zdrowie dziecka na wiele lat.^2,5

W jednym z badań klinicznych dzieci matek przyjmujących probiotyki miały w jelitach więcej korzystnych bakterii z rodzaju Bifidobacterium i Bacteroides, a mniej potencjalnie szkodliwych, takich jak Escherichia, Shigella czy Klebsiella. Efekt ten był szczególnie wyraźny u dzieci urodzonych przez cesarskie cięcie. Probiotyki u matki sprzyjały też kształtowaniu bardziej uporządkowanej sieci bakterii w jelitach niemowlęcia, a nie jedynie przekazywaniu pojedynczych gatunków.¹³

Poród naturalny a cesarskie cięcie – co to zmienia dla bakterii dziecka?

Noworodki urodzone drogami natury otrzymują bakterie z pochwy i przewodu pokarmowego matki, w tym korzystne rodzaje Bacteroides, Bifidobacterium i Lactobacillus. Co ciekawe, głównym źródłem bakterii zasiedlających jelita noworodka podczas porodu naturalnego jest nie tyle pochwa, ile okolica krocza i jelita matki. U dzieci urodzonych przez cesarskie cięcie mikrobiotę tworzą głównie bakterie ze skóry matki i środowiska szpitalnego, a kolonizacja korzystnymi bakteriami jest opóźniona.^2,6,14

Te różnice mogą mieć długofalowe konsekwencje. Dzieci po cesarskim cięciu miały w wieku sześciu miesięcy mniej zróżnicowaną mikrobiotę i częściej chorowały na infekcje dróg oddechowych. Właśnie dlatego probiotyki stosowane przez matkę mogą być szczególnie wartościowe dla maluchów urodzonych tą drogą. W jednym z badań bakterie Bifidobacterium wykryto u 85% niemowląt po cesarskim cięciu w grupie probiotycznej, a jedynie u 64% w grupie placebo.^6,13

Czy probiotyki mogą zmniejszyć ryzyko alergii u dziecka?

Alergie u dzieci to jeden z najczęściej badanych obszarów w kontekście probiotyków w ciąży. Przegląd 17 badań z udziałem blisko 5000 uczestników wykazał, że dzieci mające kontakt z probiotykami w okresie prenatalnym lub we wczesnym niemowlęctwie miały mniejsze ryzyko rozwoju atopowego zapalenia skóry, zwłaszcza przy stosowaniu mieszanki kilku szczepów. Probiotyki nie wpływały natomiast na ryzyko astmy czy kataru alergicznego. Światowa Organizacja ds. Alergii (WAO, World Allergy Organization) wydała zalecenie dotyczące stosowania probiotyków w ciąży i podczas karmienia piersią w rodzinach z wysokim ryzykiem chorób alergicznych.^7,10

W kontekście alergii pokarmowych metaanaliza 37 badań wykazała, że probiotyki podawane zarówno w ciąży, jak i w niemowlęctwie zmniejszały ryzyko alergii na białko mleka krowiego i alergii na jajko. Stosowanie więcej niż dwóch gatunków probiotyków dawało lepsze efekty ochronne niż suplementacja jednym szczepem. Obecne dowody, choć obiecujące, wciąż wymagają potwierdzenia w większych badaniach.^8,12

Probiotyki a infekcje pochwy i paciorkowiec grupy B w ciąży

W zdrowej ciąży pochwa jest zdominowana przez bakterie Lactobacillus, które wytwarzają kwas mlekowy i chronią przed infekcjami. Jednak zmiany hormonalne jednocześnie sprzyjają rozwojowi drożdżaków Candida i mogą zwiększać podatność na waginozę bakteryjną (BV), najczęstszą infekcję pochwy u ciężarnych. W badaniu z udziałem 180 ciężarnych odsetek kobiet z rozpoznanymi infekcjami był istotnie niższy w grupie probiotycznej (8,9%) niż w grupie placebo (20%).^2,13,15

Paciorkowiec grupy B (GBS, Group B Streptococcus) występuje u około 35% kobiet i jest jedną z głównych przyczyn zakażeń u noworodków. Choć probiotyki nie zastąpią standardowej antybiotykoprofilaktyki przeciwko GBS, utrzymanie zdrowej flory pochwowej zdominowanej przez Lactobacillus jest ważne dla ogólnej ochrony. Niski udział tych bakterii wiąże się z gorszymi wynikami ciąży, w tym z poronieniami i porodami przedwczesnymi.^2,15

Doustne czy dopochwowe – jaka forma probiotyku w ciąży?

Probiotyki w ciąży są dostępne w różnych formach: kapsułki i proszki doustne, jogurty, a także globulki dopochwowe. Większość badań klinicznych dotyczyła probiotyków doustnych w kapsułkach, które mają dobrze udokumentowany wpływ na mikrobiotę jelitową. Probiotyki dopochwowe mogą być bardziej ukierunkowane na wsparcie flory pochwowej, ale ich wpływ na zdrowie dziecka jest mniej zbadany.^8,9,15

Przy wyborze probiotyku warto zwrócić uwagę na:

• gatunki i szczepy bakterii wyraźnie podane na opakowaniu, najlepiej z oznaczeniem konkretnego szczepu;
• liczbę żywych bakterii (CFU) gwarantowaną do końca okresu przydatności;
• warunki przechowywania, ponieważ niektóre preparaty wymagają lodówki;
• formę podania dobraną do celu suplementacji i wygody stosowania.¹⁵

Probiotyki a cukrzyca ciążowa i przyrost masy ciała

Cukrzyca ciążowa to jedno z najczęstszych powikłań metabolicznych w ciąży, wiążące się z podwyższonym poziomem cukru we krwi i ryzykiem zaburzeń rozwoju płodu. Metaanalizy badań klinicznych potwierdzają, że suplementacja probiotykami u kobiet z cukrzycą ciążową zmniejszała insulinooporność, choć wpływ na sam poziom glukozy na czczo był mniej jednoznaczny. Stosowanie probiotyków stanowi więc potencjalnie bezpieczny element wsparcia metabolizmu w ciąży.⁴

Probiotyki mogą też pomagać w kontroli przyrostu masy ciała. Preparaty wieloszczepowe rozpoczęte w pierwszym trymestrze wiązały się ze zmniejszeniem przyrostu masy ciała, a efekt był wyraźniejszy u kobiet z otyłością przed ciążą. Kombinacja Lactobacillus rhamnosus GG i Bifidobacterium lactis wykazywała najsilniejszy wpływ na kontrolę masy ciała po porodzie. We wszystkich analizowanych badaniach nie odnotowano poważnych działań niepożądanych.¹¹

Czy probiotyki w ciąży mogą wspierać samopoczucie psychiczne?

Depresja i lęk w ciąży oraz po porodzie dotyczą mniej więcej co piątej kobiety. Związek między mikrobiotą jelitową a samopoczuciem psychicznym, zwany osią jelitowo-mózgową, jest coraz lepiej poznany. Przegląd systematyczny czterech badań z udziałem ponad 1300 kobiet wykazał, że niektóre szczepy, w tym Lactobacillus rhamnosus HN001 oraz połączenie Limosilactobacillus reuteri i Bifidobacterium breve, wiązały się z niewielkim, ale istotnym zmniejszeniem objawów depresji i lęku.⁹

W jednym z badań kobiety przyjmujące probiotyk po porodzie miały wyraźnie niższe wyniki w skali oceniającej depresję poporodową, a dodatkowo odnotowano poprawę jakości karmienia piersią oraz mniej epizodów nadmiernego płaczu u niemowląt. Dowody naukowe w tym zakresie są jednak wciąż ograniczone i potrzebne są dalsze badania.⁹

Karmienie piersią i probiotyki – jak mleko matki kształtuje mikrobiotę dziecka?

Mleko kobiece to bogate źródło bakterii i prebiotyków kształtujących mikrobiotę jelitową niemowlęcia. Zawiera ponad 200 rodzajów oligosacharydów (HMO, human milk oligosaccharides), które selektywnie stymulują wzrost korzystnych bakterii, przede wszystkim Bifidobacterium. Dzieci karmione wyłącznie piersią mają w jelitach więcej bakterii Bifidobacterium, Lactobacillus i Bacteroides niż niemowlęta karmione mlekiem modyfikowanym.^2,6

Probiotyki przyjmowane przez matkę mogą wpływać na skład bakterii w mleku kobiecym. W przeglądzie systematycznym suplementacja wiązała się ze zwiększoną obecnością korzystnych bakterii w mleku i zmniejszeniem liczby bakterii potencjalnie chorobotwórczych. Analiza przekazywania bakterii z mleka do jelit dziecka wykazała, że w grupie probiotycznej dochodziło do transmisji korzystnych gatunków, takich jak Bifidobacterium breve i Lactobacillus gasseri.^8,13

Bezpieczeństwo probiotyków w ciąży – na co zwrócić uwagę?

Probiotyki mają długą historię bezpiecznego stosowania, a bakterie z rodzajów Lactobacillus i Bifidobacterium cieszą się bardzo dobrym profilem bezpieczeństwa. W badaniach klinicznych z udziałem ciężarnych nie odnotowywano poważnych działań niepożądanych. Dotychczas żadna agencja regulacyjna nie wydała oficjalnych wytycznych dotyczących stosowania probiotyków w ciąży, co wynika z potrzeby zgromadzenia większej ilości danych.^3,7,8,11,16

Ostrożność warto zachować w przypadku osób z poważnymi chorobami lub osłabioną odpornością. U wcześniaków opisywano pojedyncze przypadki ciężkich zakażeń wywołanych przez bakterie probiotyczne, dlatego amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA, Food and Drug Administration) ostrzegła przed stosowaniem probiotyków u wcześniaków bez nadzoru medycznego. Przed rozpoczęciem suplementacji w ciąży zawsze warto skonsultować się z lekarzem prowadzącym.^10,15

Podsumowanie

Flora jelitowa u ciężarnych przechodzi naturalne przemiany, które wspierają rozwój dziecka, ale jej zaburzenie może prowadzić do powikłań takich jak cukrzyca ciążowa, infekcje pochwy czy poród przedwczesny. Mikrobiota matki jest głównym źródłem bakterii kolonizujących organizm noworodka, a sposób porodu, karmienie piersią i dieta mają kluczowe znaczenie dla kształtowania pierwszej mikrobioty dziecka. Probiotyki w ciąży, zwłaszcza dobrze przebadane szczepy takie jak Lactobacillus rhamnosus GG czy Bifidobacterium lactis, wykazują obiecujące efekty w zakresie wsparcia metabolizmu, zmniejszenia ryzyka alergii u dzieci oraz ochrony przed infekcjami pochwy.

Obecne dowody naukowe, choć zachęcające, nie są jeszcze wystarczające do sformułowania jednoznacznych zaleceń klinicznych. Probiotyki nie zastępują zdrowej diety ani standardowej opieki prenatalnej, ale mogą stanowić wartościowe uzupełnienie. Jeśli rozważasz ich stosowanie w ciąży, przy planowaniu dziecka lub podczas karmienia piersią, porozmawiaj o tym ze swoim ginekologiem lub farmaceutą.

1. The Role of Microbes During Pregnancy: What Have We … – https://ipa-biotics.org/the-role-of-microbes-during-pregnancy-what-have-we-learned-so-far/ (stan na 02.07.2026 r.)
2. Xiao L, Zhao F. Microbial transmission, colonisation and succession: from pregnancy to infancy. Gut. 2023;72(4):772-786. doi:10.1136/gutjnl-2022-328970
3. Cai L, Xie J, Luo T, Mao Y, Chen X, Yan J, et al. Gestational constipation and the gut microbiota: mechanisms, interventions, and implications for maternal and offspring health. Frontiers in Nutrition. 2026;13. doi:10.3389/fnut.2026.1819825
4. Dominika Szajnowska, Małgorzata Moszak. Probiotyki i prebiotyki w zapobieganiu i leczeniu zaburzeń gospodarki węglowodanowej w ciąży. 2021. https://dev6.leki.pl/wp-content/uploads/gp-user-pdfs/55/f43097c4a407b9bf5269.pdf (stan na 02.07.2026 r.)
5. Lin H, Shao C, Yu J, Chen H, Ren Y, Ren J, et al. Maternal probiotic and prebiotic supplementation on glucose metabolism in pregnant women and their offspring: effects and related mechanisms. Frontiers in Microbiology. 2026;17. doi:10.3389/fmicb.2026.1782361
6. DuPont H, Salge M. The Importance of a Healthy Microbiome in Pregnancy and Infancy and Microbiota Treatment to Reverse Dysbiosis for Improved Health. Antibiotics. 2023;12(11):1617. doi:10.3390/antibiotics12111617
7. English – https://www.worldgastroenterology.org/guidelines/probiotics-and-prebiotics/probiotics-and-prebiotics-english (stan na 02.07.2026 r.)
8. Sun W, Cao Y, Li S, Sun L, Liao Y. Maternal probiotic supplementation and offspring health: an umbrella review with re-analysis of systematic reviews and meta-analyses. Frontiers in Nutrition. 2026;13. doi:10.3389/fnut.2026.1764109
9. Martín-Peláez S, Martín-delosReyes L, Cano-Ibáñez N. Prebiotics, probiotics, and synbiotics and maternal mental health during pregnancy and postpartum period: a systematic review. Frontiers in Nutrition. 2026;13. doi:10.3389/fnut.2026.1776398
10. Probiotics: Usefulness and Safety | NCCIH – https://www.nccih.nih.gov/health/probiotics-usefulness-and-safety (stan na 02.07.2026 r.)
11. Jia X, Sun S, Ci Z. Meta-analysis of probiotic metabolites in the prevention of gestational weight gain and postpartum weight retention. Frontiers in Cellular and Infection Microbiology. 2025;15. doi:10.3389/fcimb.2025.1627206
12. Jiang L, Zhang L, Xia J, Cheng L, Chen G, Wang J, et al. Probiotics supplementation during pregnancy or infancy on multiple food allergies and gut microbiota: a systematic review and meta-analysis. Nutrition Reviews. 2025;83(2):e25-e41. doi:10.1093/nutrit/nuae024
13. Binda S, Chow-Shi-Yée M, El Salti S, Auclair-Ouellet N, Oula M, Carton T, et al. The Effect of Probiotics on Health in Pregnancy and Infants: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Trial. Nutrients. 2025;17(11):1825. doi:10.3390/nu17111825
14. Ly D, McNeill B, Aston-Mourney K, Rivera L. A Review of Gut Microbiota Dynamics: From Healthy Gestation to Gestational Diabetes in Human and Mouse Models. Biomedicines. 2026;14(3):707. doi:10.3390/biomedicines14030707
15. Correia Gomes D, Meza Alvarado J, Zamora Briseño J, Cano Sarmiento C, Camacho Morales A, Viveros Contreras R. Maternal Supplementation with Lacticaseibacillus rhamnosus GG Improves Glucose Tolerance and Modulates the Intestinal Microbiota of Offspring. Diseases. 2024;12(12):312. doi:10.3390/diseases12120312
16. Hill C, Guarner F, Reid G, Gibson G, Merenstein D, Pot B, et al. The International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics consensus statement on the scope and appropriate use of the term probiotic. Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology. 2014;11(8):506-514. doi:10.1038/nrgastro.2014.66

Flora bakteryjna ciężarnej: jak ją wspierać dla zdrowia dziecka